LPG
(likit petrol gazları), basınç uygulanarak sıvılaştırıldığında
hacmi önemli ölçüde azalır. Bu özelliği ile taşıma,
depolama ve ölçme işlemleri kolaylıkla yapılabilmektedir.
Kullanım esnasında, basıncı düşürülerek havadan
aldığı ısı ile gaz haline dönüşür ve gaz fazında
kullanılır.
Kokusuz ve renksiz bir enerji kaynağı
LPG'nin tanımı ve özellikleri
LPG (Likit petrol gazları), doğal olarak yeraltındaki
gaz birikimlerinden sağlanacağı gibi, petrolün
damıtılması ve parçalanması sırasında elde edilen
ve basınç altında sıvılaştıran propan, bütan ve
bu gazların oluşturduğu hidrokarbon karışımlardan
da elde edilir. LPG, basınç uygulanarak sıvılaştırılır.
Sıvılaştırılmış LPG'nin hacmi düşer ve taşıma,
depolama, ölçme işlemleri kolaylıkla yapılır.
Basınçlı kaplar içerisinde sıvı halde depolanan
LPG, kullanıldığı cihaza transfer edilirken uygulanan
basıncın kaldırılması ile gaz hale geçer ve gaz
fazında kullanılır. Normalde renksiz ve kokusuz
olan LPG, bulunduğu ortamda kullanıcılar tarafından
kolaylıkla ayırt edilmesi için, etil merkaptan
ile kokulandırılarak tüketiciye sunulur.
Kullanım Alanları
LPG'nin üç kullanım alanı bulunmaktadır: Tüpgaz,
Otogaz ve Dökme LPG. Kolay taşınabilme özelliği
ve ısıl değerinin yüksek olması dolayısıyla her
ihtiyaca cevap verebilen LPG, endüstriden, konut
kullanımına kadar birçok alanda kullanılmaktadır.
Yanma sırasında meydana getirdiği ısı ve enerji
miktarı olarak doğal gaz ve hava gazı ile paralel
özellikler taşımaktadır. Bunun yanında bakım gerektirmemesi
ve üstün emniyet özellikleri ile ön plana çıkmakta
ve tüketiciye büyük kolaylık sağlamaktadır. LPG
yani 'Liquefied Petroleum Gases' (Sıvılaştırılmış
Petrol Gazları), ham petrolün rafinerilerde benzin,
mazot, gibi türevlere ayrıştırılmasıyla açığa
çıkan veya bazı bölgelerde tabiattan serbest olarak
çıkarılan propan ve bütan gazlarının karışımına
verilen ad. Havadan ağır yanıcı bir gaz olan LPG'nin
Türkiye'de karışım oranı yüzde 30 propan ve yüzde
70 bütan. LPG, ülkemizde endüstriyel işletmelerde,
evlerde enerji, ısınma ve aydınlatmada kullanılıyor.
Aynı zamanda otomobillerde yaygın olarak kullanılan
"çevre dostu" bir yakıt. Benzine göre daha düşük
egzoz emisyon değerlerine sahip olduğu için, çevre
bilinci gelişmiş ülkelerde "temiz ve alternatif
bir yakıt" olarak değerlendiriliyor. LPG'nin önemli
bir özelliği de temiz yanması. Atık gazı içerisinde
en zehirli olan kükürt dioksit ve kurşun bulunmuyor.
Karbonmonoksit miktarı, benzine göre 10 kat daha
az. Kurşunsuz benzinde dahi oluşan zehirli kansorejen
polimerler LPG'de oluşmuyor. Hava kirliliğine
sebep olmaması nedeniyle kanser riskini
çok büyük oranda azaltıyor, dünyanın ısınması
sonucu oluşan sera etkisini zayıflatıyor ve iklim
değişikliklerini dengeliyor. Bu nedenle bütün
gelişmiş ülkelerde LPG kullanımı teşvik ediliyor.
Örneğin Tokyo'da 1980 yılından bu yana ticari
taksilerde kullanımı zorunlu. İtalya'da LPG dönüşümü
yaptıran araçlar 3 yıl vergiden muaf tutuluyor.
Aşırı hava kirliliği olan günlerde uygulanan trafiğe
çıkma yasağı, LPG'li araçlara uygulanmıyor. Belçika'da
LPG kullanımından vergi alınmıyor. Bunların yanı
sıra benzine göre daha ucuz olması da LPG'ye ilgiyi
artırıyor. Ayrıca LPG'nin, araçlarda yağ değişim
periyotlarının uzaması ve daha az karbon artıkları
nedeniyle daha temiz motor sağladığı da biliniyor.
Makine Mühendisleri Odası (MMO) İstanbul Şube
Müdürü Faruk Sevim, 1994-98 arasında LPG'ye denetimsiz
geçişler yaşandığını hatırlatarak, "Bu 4 yıl boyunca
herkes istediğini yaptı, Bakanlık da seyretti,
1998'de bir yönetmelik çıkarıldı, yani denetim
başladı artık" dedi. Yönetmeliğe göre, dönüşümü
yapan firmaların Sanayi Bakanlığı'ndan yetki belgesi
ve MMO'dan onay alması gerekiyordu ve araçlar
MMO'ya getirilip, kontrol ediliyordu. Ancak 2000
yılında bütün araçların MMO'ya getirilmesi hükmünden
vazgeçildi. Bakanlığın bu denetimi, montajı yapan
firmalara devretmesinin yanlış olduğunu belirten
Sevim, İstanbul'da LPG dönüşümü yapmaya yetkili
16 firma bulunduğunu ve bunların dışındakilerin
dönüşüm yapamayacaklarını kaydetti.
LPG dönüşümü yaptıran araçların 2 yılda bir, ticari
taksilerin de yılda bir kontrolleri bulunuyor.
Bu kontrol, araçların muayenesinin yapılması için
zorunlu ve MMO'ya gidilmesi mecburiyeti var. Faruk
Sevim, "İstanbul'da yaklaşık 188 bin kayıtlı LPG'li
araç var ve bu araçların ortalama 2 yılda geldiğini
düşünürsek, yılda ortalama 100 bin aracın kontrole
gelmesi lâzım. Ancak bize gelen araç sayısı geçen
yıl 23 bin idi. Yani araçların yüzde 75-80'i kontrolsüz.
Bir de ruhsatına işlettirmeyenler var; onlar da
100-150 bin olsa, İstanbul'da denetimsiz dolaşan
250 bin araç var" dedi. Halk arasında "tüpgaz"
adıyla bilinen (sıvılaştırılmış petrol gazı) LPG
renksiz ve kokusuz bir gazdır.
Doğalgaz veya ham petrolden arıtılan LPG çelik
tank veya depolarla basınç altına alınarak likit
ve gaz halinde tüketiciye sunulur.
Gazın bileşimi %70 bütan, %30 propandır.
Temiz ve çevre dostu bir yakıt olan LPG, yandığında
egzoz gazı, karbonmonoksit gibi çevreyi kirletici
gazlar çıkarmaz, kül bırakmaz.
Gaz halinde yanma odasına gelen LPG diğer yakıtlar
gibi asit ve karbon atığı bırakmadığı için motorun
daha verimli çalışmasını sağlar.
LPG aynı zamanda Otomobillerde yaygın olarak kullanılan
"çevre dostu" bir yakıt. Benzinli ve
dizel motorlara göre daha düşük egzoz emisyon
değerlerine sahip olduğu için otogaz, çevre bilinci
gelişmiş ülkelerde "temiz ve alternatif bir
yakıt" olarak hem çevreci hemde ekonomik
yönü ile tercih ediliyor. Otomobillerde kullanılan
LPG benzine nazaran %10 daha yüksek oktan değeri
taşımaktadır. Bu yüksek oktan sebebi ile daha
verimli çalışma gözlenebilir.
Olası sızıntı ve kaçak durumlarının algılanabilmesi
için rafineriler bu ürünü Etil Merkaptan ile kokulandırırlar.
Otomotiv Sektöründe LPG
1930 lu yıllardan beri otomotiv sektöründe kullanılan
LPG gelişen teknoloji ve yeni nesil araç motorlarına
uyum sağlamayı başarmış alternatif yakıt olarak
kullanımı gerek çevreci gerekse ekonomik olması
sebebi ile yükselen bir grafik sergilemektedir.
Yalnız otomotiv sektöründe değil deniz motorlarında,
motorsikletlerde de kullanılmaya başlamış bazı
üretici markaların standart fabrika üretiminde
müşterilerine seçenek olarak sunulmuştur. Dünya
standardı olan ECER 67-01 standartları 2005 ağustos
ayından itibaren ülkemizde de uygulanmaya başlamış
olup ülkemizde montajı yapılan ürünler ve markalar
yetkili kurumlar denetiminde güvenli bir şekilde
piyasaya sunulması ve bu standartlarda montaj
yapılması sağlanmıştır. Bu standartta da yine
yüksek güvenlik önlemleri ön planda tutulmuştur.
Sonuç olarak çalışan sistemin kaynağı olan LPG
EPDK tarafından yapılan çalışmalar ile standarda
getirilerek daha verimli ve sorunsuz çalışan bir
sistem sahibi olmamıza yardımcı olacak şartları
uygulamaya geçirmiştir.
İnanıyorumki LPG sektöründe Avrupa ülkelerindeki
bilinçli LPG kullanımı ülkemizdeki bu çalışmalar
ile daha iyi düzeye gelecektir. |